Je lichaam is geen optelsom van klachten: zeven systemen die gezondheid sturen
Door Jan Duymelinck | Natuurlijke Gezondheid | 24 februari 2026
Inleiding – waarom dit onderwerp?
Gezondheid wordt nog vaak bekeken als een optelsom van losse klachten. Het onderlinge verband krijgt weinig aandacht. Vermoeidheid leidt tot een supplement, darmklachten tot probiotica, hormonale problemen tot wat men “balans” noemt. Het effect blijft echter vaak tijdelijk of onbevredigend. Dat wijst niet op een gebrek aan inzet, maar op een gebrek aan inzicht.
Het lichaam functioneert niet via afzonderlijke onderdelen, maar via samenhangende systemen die elkaar voortdurend beïnvloeden. Vanuit dat uitgangspunt vertrekt deze blog. Gezondheid wordt hier benaderd als het resultaat van zeven onderliggende systemen die biologisch reëel zijn en reageren op voeding, belasting en herstel. Wie zich richt op één systeem, mist het geheel. Wie de samenhang begrijpt, krijgt richting in plaats van verwarring.
Na het lezen is duidelijk waarom symptoombestrijding tekortschiet, wat systeemdenken betekent voor gezondheid en waarom voeding méér is dan enkel brandstof. Begrijpen is geen luxe, maar een noodzakelijke eerste stap.
Kader – waar spreken we eigenlijk over?
Wanneer over gezondheid wordt gesproken, gebeurt dat vaak in termen van organen, meetwaarden of afzonderlijke functies. Een lever die “ontgift”, darmen die “werken”, hormonen die “uit balans” zijn. Die benadering is begrijpelijk, maar onvolledig. Het lichaam functioneert niet als een verzameling losse onderdelen, maar als een netwerk van samenhangende systemen die elkaar continu beïnvloeden.
Met gezondheidssystemen wordt hier geen theoretisch model bedoeld, maar functionele samenwerkingen in het lichaam. Elk systeem vervult een eigen rol, zoals doorbloeding, herstel, afweer, regulatie of opruiming. Tegelijk staan deze systemen in directe wisselwerking met elkaar. Wat in één systeem verandert, heeft gevolgen elders. Dat is geen filosofie, maar biologie.
Dit kader vervangt geen medische diagnostiek en herleidt gezondheid niet tot één oorzaak. Het gaat evenmin over snelle oplossingen of perfect gedrag. Het verklaart waarom geïsoleerde ingrepen zelden volstaan en waarom voeding, belasting en herstel altijd meerdere systemen tegelijk beïnvloeden. Gezondheid wordt zo begrijpbaar als een dynamisch proces dat vraagt om samenhang.
Wat zegt de wetenschap?
De moderne biologie beschouwt het menselijk lichaam steeds minder als een machine met losse onderdelen en steeds meer als een complex adaptief systeem. Functies staan niet op zichzelf, maar zijn verbonden via feedbacklussen, signaalstoffen en energetische afhankelijkheden. Wanneer iets verandert in één deel van het systeem, past de rest zich mee aan, soms zichtbaar, vaak subtiel.
Dit inzicht is niet nieuw. In de fysiologie, endocrinologie en immunologie is al lang bekend dat processen zoals doorbloeding, herstel, afweer en hormonale regulatie elkaar beïnvloeden. Hormonen sturen niet alleen voortplanting of stress, maar ook immuunactiviteit en energiemetabolisme. Het immuunsysteem reageert niet enkel op ziekteverwekkers, maar ook op voeding, slaap en chronische belasting. Het microbioom beïnvloedt op zijn beurt zowel ontstekingsprocessen als hormonale signalen. Deze processen vormen geen afzonderlijke circuits, maar overlappende netwerken.
Wat vrij zeker is, is dat voeding een constante prikkel vormt voor al deze systemen. Nutriënten leveren niet alleen energie, maar fungeren ook als signaalstoffen. Ze activeren of remmen enzymen, beïnvloeden genexpressie en bepalen mee hoe efficiënt herstel en regulatie verlopen. Voeding werkt dus systeembreed en niet lokaal.
Wat minder zeker is, is de exacte impact van één specifieke voedingskeuze. Die verschilt sterk per context en persoon. Biologische systemen zijn adaptief, maar gevoelig voor cumulatie. Zelden maakt één maaltijd het verschil. Het zijn patronen die zich over tijd opbouwen. Daarom schiet het idee dat één ingreep een volledig systeem kan herstellen tekort.
Waar gaat het mis in de praktijk?
In de praktijk wordt gezondheid vaak benaderd per probleem en per orgaan. Een klacht wordt los bekeken, er wordt één oorzaak gezocht en één oplossing voorgesteld. Dat lijkt logisch, maar het miskent hoe het lichaam werkelijk functioneert. Wanneer systemen voortdurend met elkaar communiceren, is het onvermijdelijk dat een ingreep in één domein gevolgen heeft elders.
Die versmalling wordt versterkt door marketing in ons aanbod van voeding en vereenvoudigde gezondheidsboodschappen door industrie en beleidsmakers. Darmklachten worden herleid tot bacteriën, vermoeidheid tot tekorten, hormonale problemen tot “balans”. Elk verhaal bevat een kern van waarheid, maar verliest betekenis zodra het los wordt gezien van de rest. Wat ontbreekt, is context: welk systeem wordt aangesproken, welk ander systeem wordt belast, en wat is het effect op langere termijn?
Veel mensen trekken daaruit verkeerde conclusies, niet omdat ze onkritisch zijn, maar omdat ze geen ander kader aangereikt krijgen. Ze stapelen oplossingen, wisselen van aanpak en raken gefrustreerd wanneer het lichaam niet “meewerkt”. In werkelijkheid reageert het lichaam wél consequent en niet alleen op geïsoleerde ingrepen. Zonder systeeminzicht wordt gezondheid een reeks pogingen, geen richting.
Wat betekent dit concreet voor het lichaam?
Wanneer gezondheid vanuit samenhang wordt bekeken, wordt ook duidelijk waarom voeding zo’n brede invloed heeft. Voeding werkt nooit op één systeem tegelijk en ook niet op elk lichaam op dezelfde manier. De uiteindelijke werking hangt af van de individuele biologische toestand en van de manier waarop voeding wordt geconsumeerd. Elke maaltijd combineert bouwstoffen, signaalstoffen en belasting die meerdere processen tegelijk beïnvloeden.
Het angiogenesesysteem bepaalt hoe goed zuurstof en voedingsstoffen de weefsels bereiken en beïnvloedt zo energie, herstel en afweer.
Het regeneratiesysteem stuurt herstel, vernieuwing en aanpassing. Zonder voldoende bouwstoffen en rust raakt dit systeem achterop.
Het microbioom vormt een schakel tussen voeding, immuunreacties en hormonale signalen. Verstoringen blijven zelden lokaal.
Het DNA-systeem bepaalt hoe cellen reageren op hun omgeving. Voeding kan genactiviteit ondersteunen of onder druk zetten zonder het DNA zelf te veranderen.
Het immuunsysteem reageert niet alleen op ziekteverwekkers, maar ook op voedingspatronen, stress en chronische ontsteking.
Het hormonale systeem reguleert energie, stemming en herstel via fijn afgestemde signalen die gevoelig zijn voor voeding en belasting.
Het detoxificatiesysteem zorgt voor opruiming en verwerking. Wanneer de belasting structureel hoger is dan de capaciteit, ontstaat ruis in meerdere systemen tegelijk. Deze systemen functioneren nooit geïsoleerd. Verstoring in één domein vergroot de druk op andere systemen. Omgekeerd kan ondersteuning via voeding meerdere systemen tegelijk ontlasten. Wie deze systeemwerking verder wil verdiepen, kan dit doen in het artikel De HIGH-7: Hoe ik ontdekte dat ons lichaam zeven beschermengelen heeft.
Praktische duiding – geen dieetplan, wel richting
Wie in systemen denkt, hoeft niet te streven naar perfecte voeding of strikte regels. Gezondheid ontstaat niet door één juiste keuze, maar door patronen die ondersteunen in plaats van belasten. Dat vraagt geen controle, maar aandacht.
Voeding wordt daarbij niet beoordeeld op één effect, zoals “goed voor de darmen” of “slecht voor de hormonen”, maar op haar bredere impact. Een voedingsmiddel kan tegelijk ondersteunen en belasten, afhankelijk van context, hoeveelheid en frequentie. Variatie is daarom geen modewoord, maar een biologisch principe. Verschillende systemen vragen verschillende prikkels.
Voorzichtigheid hoort bij systeemdenken. Méér is niet automatisch beter. Het stapelen van supplementen, superfoods of interventies verhoogt vaak de belasting in plaats van de ondersteuning. Het lichaam heeft geen voortdurende stimulans nodig, maar ruimte om te reageren, te herstellen en zich aan te passen.
Gezondheid is geen project met een eindpunt, maar een dynamisch proces dat meebeweegt met leeftijd, omgeving en levensfase. Inzicht in samenhang maakt het mogelijk keuzes te maken die richting geven, ook wanneer niet alles optimaal loopt.
Afsluiting – begrijpen is de eerste stap
Gezondheid laat zich niet vangen in losse adviezen, snelle oplossingen of geïsoleerde ingrepen. Wie het lichaam benadert als een samenhang van systemen, begrijpt waarom symptoombestrijding tekortschiet en waarom voeding altijd méér doet dan energie leveren. Het lichaam reageert niet op perfectie, maar op richting.
Systeemdenken vraagt geen radicale keuzes, maar een andere manier van kijken. Het nodigt uit om verbanden te zien, patronen te herkennen en gezondheid te begrijpen als een proces dat voortdurend in beweging is. Dat inzicht vormt de basis voor bewuste keuzes rond voeding, belasting en herstel.
📚Bronnen
Fraser, C. M., & Chapple, C. (2011). The systems biology of complex diseases. Nature, 460(7256), 1053–1059. https://doi.org/10.1038/nature08144
Hotamisligil, G. S. (2017). Foundations of immunometabolism and implications for metabolic health and disease. Immunity, 47(3), 406–420. https://doi.org/10.1016/j.immuni.2017.08.009
Nicholson, J. K., Holmes, E., Kinross, J., et al. (2012). Host-gut microbiota metabolic interactions. Science, 336(6086), 1262–1267. https://doi.org/10.1126/science.1223813
Ristow, M., & Schmeisser, S. (2014). Mitohormesis: promoting health and lifespan by increased levels of reactive oxygen species (ROS). Dose-Response, 12(2), 288–341. https://doi.org/10.2203/dose-response.13-035.Ristow
Zeisel, S. H., & da Costa, K. A. (2009). Choline: an essential nutrient for public health. Nutrition Reviews, 67(11), 615–623. https://doi.org/10.1111/j.1753-4887.2009.00246.x
